Bez
Bez czarny, inaczej lekarski, hyćka, bzowina (Sambucus nigra)
Bez czarny jest krzewem dochodzącym do kilku metrów wysokości. Kwiaty ma drobne, kremowobiałe, osadzone na długich szypułkach, zebrane w kwiatostany o wyglądzie parasoli. Kora bzu jest szara, pokryta licznymi brodawkami, po przełamaniu gałęzi widoczny jest wewnątrz gąbczasty, śnieżnobiały rdzeń. Owocem są fioletowoczarne jagody o słodkim, mdłym smaku. Zapach rośliny jest bardzo silny.
Bez czarny rośnie w stanie dzikim w ogrodach, zaroślach, na skrajach lasów i na rumowiskach. Dla swoich dużych wartości leczniczych i dla ozdobnych białych baldachów kwiatowych bardzo często bywa sadzony w ogrodach.
Surowcem leczniczym są głównie kwiaty i owoce, ale również liście, korzenie i kora. Bez czarny kwitnie od maja do lipca, toteż w tym właśnie okresie przeprowadzamy zbiór kwiatów. Kwiaty zbierać najlepiej wczesnym rankiem, zaraz po ich rozwinięciu się. Zrywamy całe “parasole” i układamy do koszy (nie ugniatać, bo łatwo czernieją). Całe kwiatostany nawlekamy na sznurek lub drut i wieszamy w miejscach cienistych a przewiewnych, lecz nie nagrzanych słońcem. Po kilku dniach kwiaty można dosuszać w miejscach słonecznych lub ocienionych, albo w podwyższonej temperaturze.
Po wysuszeniu można już oderwać i odrzucić szypułki. Kwiaty przesiane przechowuje się w szczelnie zamkniętych pudełkach.
Jagody bzu zbieramy w jesieni, gdy są dojrzałe (fioletowoczarne). Ścinamy całe baldachy (“grona”). Jagody - po odrzuceniu zielonych, niedojrzałych - suszymy na piecu, uważając aby się nie przypaliły. Po wysuszeniu osmykuje się szypułki, jagody oczyszcza się na sitach i pakuje do skrzyń lub worków.
Działanie i zastosowanie
Bez czarny posiada działanie moczopędne, napotne, regulujące przemianę materii, a także ściągające i przeciwgorączkowe.
Stosuje się go w niektórych chorobach przebiegających z podwyższoną temperaturąm jak grypa, zapalenie gardła i migdałków (angina); dalej w schorzeniach nerek i pęcherza, a także w dolegliwościach reumatycznych, jak bóle mięśniowe i stawowe. Zaleca się go także w zaburzeniach przemiany materii i przewodu pokarmowego. Zewnętrznie, w postaci okładów i przemywań bez stosowany jest na wypryski skórne, w zapaleniach skóry, na oparzenia oraz w zapaleniach spojówek.
W biegunkach zaleca się żucie suszonych jagód.
Napar z kwiatów. Łyżkę stołową kwiatów bzu czarnego zalać szklanką wrzącej wody. Trzymać pod przykryciem 15 minut. Odcedzić. Pić 3-4 razy dziennie po szklance naparu.
Odwar z korzeni. 3-5 łyżek stołowych korzeni bzu czarnego zalać szklanką zimnej wody i zagotować. Przykładać w postaci kompresów na chore miejsca.
Napar z dodatkiem kwiatu lipowego. Łyżkę stołową kwiatów bzu czarnego i łyżkę kwiatu lipowego zalać szklanką wrzątku. Trzymać pod przykryciem 15 minut. Odcedzić. Pić po pół szklanki naparu co 2 godziny.